Pastoral Letters written by the Archbishop of Goa and Daman
JUZE VAZACHI DEKH GHEUM-YA, KRISTI TOTVANK SAKXI DIUM-YA

Gõy ani Damanv Mha-dhormprantacheam Yadnikank, Dharmikank, Loukik Bhavarteank ani Borea Monachea Mon’xank
Mogachea Bhoinnim-Bhavamnô,
Deva amchea Bapachi ani Somia Jezu Kristachi kurpa ani xanti tumkam somestank!
1. PROSTAVONA
Veg-vegllea mollamni ami torekvar mhotvache dis ani ghoddnneô somarombtanv; tancheô yadi amchea monant rigun urtat ani tancher odik kholayen toxench novê dixen niyall korunk amkam sondi mellta. Hea vorsa, Gõychê Povitr Sobhechea mollar kaim itihasik ghoddnneô ani dis amchea dolleam mukhar yetat:
• Misachi Bhett Kristi jivitacho maz ani tenkxi! Gõychê bhuiyer Poilem Mis bhettoilear hea vorsa Novembrachê 25ver panch xekdde bhortat.
• Raiturchi Siminar Dev-apovnneachem painnem ani mollo! Hê Siminarichê Igorjechem somorponn kelear onvdum Novembrachê 1ler chovtea xekddeacho somaromb kortat.
• Juze Vaz, Devacho Monis, Povitr Sobhecho Sevok ani Gõychea Dhormprantacho Askari! Heach Gonvllik Vorsa, Janerachê 16ver 2011, tachea mornnacho tisro xekddo ami monoitanv.
He tinui somaromb monant dhorun ani, odik korun, Juze Vazachem jivit ani muniarponn dolleam mukhar haddun, amchea Dhormprantant hea Gonvllik Vorsa ami oso vixoi vinchun kaddla: ‘Juze Vazachi Dekh Gheum-ya, Kristi Totvank Sakxi Dium-ya.’
Hea sonvsari jivitant amkam nomuneanchi goroz. Tanchem jivit amcher vhodd probhav ghalta; tannim dhorloli vatt ani ghetloli dixa apnnaunk ami tozvit kortanv. Nomuneanchem mhotv vollkun, Jezunui Aplea xisank mon’xam rupan sobar nomune favo kele: bhurgeank nodrê mukhar haddun, xisank lhanvikayechi dekh dili (Mt 18:1-5); kaim mon’xanchea bhavarthachea jivita vorvim, sobar zannank bhavarthachi divtti zollti dovrunk boll dilem (Lk 7:9; Mt 15:28); gorib vidvechem lhan dan udarponnachi vhodd dekh mhonn dakhoilem (Mk 12:43-44).
Dhormik mollar, sobar mon’xamni aplea borea jivitacho xik’ko dovorla; tanchem jivit ani vaur sfurti diupa sarkem zalam; tancho tallo ozun prithumechea ximam porian gazot asa (Str 19:4). Osloch ek mahan monis amcho Bhoktivont Juze Vaz! Fuddarachê dixen chintpi, nisvarthiponnan vaurun, muniari iadnikponn Deva-pelea sevent follvont korpi, utran ani jinnen Kristi totvank sakxi diupi khoro Kristacho pattlavdar to!
Gel’lea Otubrant, Mumbai xharant ‘Yesu Maha-Utsov’ hi bhavarth zagoitoli ani porgott’toli karyavoll ghoddun haddli ani ‘Tumcho Uzvadd Porzollum-di: Sondex ani Sondexkar za!’ – ho vixoi niyallun, Kristi totvanchem kirnn fankounk bhavartheam mukhar ek avhan ubem zalem. Jezu Suria, Tum Chondrim Za! - ho adesh Juze Vazan aplea bhacheak dilo ani Jezucho porzôll posraunk taka ulo marlo. To taka diunchê poilim, apunnuch to jiyelo ani Suria Jezuchea uzvaddan aplem jivit kuttumbant, Povitr Sobhent ani somaz-sevent loklokit kelem. Taka bhoktivont mhonn porgott kelo tea disachea provochonant Pap Saib Juanv Paul Dusrean mhollem: ‘Ogllê-umedin vaur korunk ani kuttumbant toxench somudayamni Xubhvortomanak sakxi diunk Juze Vaz tumkam sfurti’.1 Juze Vazachem jivit amkam-i, hea dhormprantant jiyetoleank, Suria Jezuchem ek kirnn! Kristi totvank sakxi diunk to amkam vhodd dekh ani sfurti. Heach monan, amkam lagu zatolea Juze Vazachea jivitantlea thoddea bhagancher niyall korun, amchem-i jivit Kristi totvank sakxi ditolem zaunk, itihasik utsovamni bhorlolea hea kherit vorsa hi Gonvllik Chitt tumchea hatant ghalunk amkam vhodd anond bhogta.
____________________
1 Cf. Holy Father's Homily at Beatification Mass in S.G. Pereira, Life of Blessed Joseph Vaz Apostle of Sri Lanka, Canada (2005), p. 250
2. JUZE VAZ: KUTTUMBANK DEKH
Borem zhadd borim follam dita. Foll chakun zhadd koslem tem amchean parkum yeta (Lk 6:43-44). Juze Vaz dekhivont ghorabeantlem ek foll. Tachim avoy-bapuy povitrponnan bhorlolea jivitache foler! Aplem kuttumb tannim Deva-peleachea moga bunyadir bandun haddlem ani oxem apnna bhonvtonnim jiyetolea kuttumbank nomunik kelem. Promannikponn, nitivontponn, kalljidarponn, dublleam-dhaktteancho usko, mog, bhogsonnem, sosnnikai, magnnem – osle sobar Kristi xegunn hea kuttumbant kednanch komi poddle nant.2 Oslea Kuttumbant Juze Vazan zaitem apnnailem, zaitem vanttlem ani aplea jivitachea dor eka panvddear, odik korun kuttumbam sovem aplem yadniki muniarponn choloitana, hea borea totvam-xegunnanchem vorteponn sobar zannank chakunk dilem.
2.1 Juze Vaz, Magnneachea Kuttumbantlem Foll
Juze Vazachea kuttumbant dispott’ttim magnnem kednanch chukonaslem. Sokallim uttun, sogllim ektthaim magnnem kortalim ani, thoddo vell niyall korun, disachea vavrak survat ditalim. Niyamit Povitr Sobheche sonvskar ghevop ani Krista Purana-velim ani Santanchea jivita voir vachpam korop, hea ghorabeant khub mhotvachem aslem. Oslea vatavoronnant magnneacho mog Juze Vazachea kallzant lhanuch astana riglo. Santanchem jivit vachop, khasgi magnneant zaito vell sarop, magnnem korunk dusreank uskavop, vatter yeta-vetana porian magnnea vorvim Deva thaim sombond zhoddop, Juze Vazachea jivitacho ek gorjecho bhag zal’lo.3
Jezun magnnea vorvim Deva thaim sombond samball’lo (Lk 11:1); Aplea xisank magnnem korunk xikoilem (Lk 11:2-4); magnneant utranchi boddboddnni nhoi punn kallzachi bhokti
______________________________
2 Cf. Perera, Life, pp. 1-3.
3 Cf. Cosme J. Costa, Life and Achievements of Bl. Joseph Vaz, Pilar (2004), p.12.
mhotvachi mhonn sangun, magnneacho khoro orth ukto kelo (Mt 6:7). Povitr Sobhechê xikovnnê pormannem, Sonvskaranchea orthabhorit somarombnnea ani magnnea vorvim dor ek Kristi kuttumb Somia Jezu sovem jivall zata.4 Kuttumbik magnneak kherit boll asa ani tachê vorvim Kristachem hajirponn amchea kuttumbant disun yeta (Mt 18:19-20). Amchea kuttumbantlem sukh-dukh, yevzonneô-niraxiponnam, zolm-moronn, dhin’vasnni ani vinonti Devachea hatant ghalunk kuttumbik magnnem amkam ek soêg. Kuttumbant bhurgeankui magnneachem mhotv ugddapem korunk avoy-bapayk ek kherit zobabdari asa.5 Magnnea vorvim Povitr Sobha bandun haddunk Pap Saib Paul Sovean avoy-bapayank kherit ulo marlolo aikum yeta.6
Kuttumbik magnnea vorvim Deva ani mon’xam modem ek korarik sombond ghoddon yeta.7 Magnneachem vatavoronn kuttumbik jivitachem boll. Magnnem asa thoim ekchar vaddta;8 magnnem asa thoim Dev-apovnnim kirlotat ani fultat. Magnnem nam thoim kuttumbachea vangddeank sonvsari bhulovnneank boli poddchi tallnni yeta; magnnem nam thoim niraxiponn ani torê-torechem vaitt vaddot veta. Hea khatir, kuttumbik magnneak vell dium-ya; Devachea Utrachea uzvaddan magnnem orthabhorit korum-ya; bhurgeankui magnnem korunk xikoun, Devacho mog lhanponnich thaun tanchea kallzant ghalum-ya!
_______________________________
4 Cf. John Paul II, Familiaris Consortio (1981), no. 55.
5 Ibid., nos. 59-60.
6 Cf. General Audience Address of Pope Paul VI in Insegnamenti di Paolo VI, XIV (1976), 640.
7 Cf. Catechism of the Catholic Church (CCC), no. 2564.
8 Cf. Statement of the Diocesan Synod (SDS), 2002, no. 58.
2.2 Juze Vaz, Bhurgeank Margdorxonn Divpi
Juze Vazachem bhurgeponn xegunnamni vinnlolem. Lhanponnim thaun sonvsari vostunk patt vollpachem mon tachê sovem disun yetalem. Sadea jevnnan to dhados zatalo. Apnnak unnem korun, dusreank, odik korun bhikareank, jevonn vaddop hem taka chodd avoddtalem; hench tachem vorteponn. Juze Vaz toklen huxar aslo. Punn hem unch zannvayechem dennem tannem dusreanchê sevek ghalem ani tankam xikounk nisvarthiponnan panvl marlem. Bhurgeank dotorn xikovop ho-i vaur tannem ogllê umedin kelo. Lhanponnich thaun taka ‘dhakttulo sant’ mhonn pachartalim. 9 Tachem dekhivont jivit polleun, her avoy-bapuy ap-aplea bhurgeank tachi dekh gheunk bogor-bogor uskaitalim.
Jezun supurlea bhurgeanchi opurbai keli; tankam axirvad diun deivik dennim vanttlim (Mk 10:13-16). ‘Devachea hatantlim koxim, bhurgim-ballam mogan gheunk ani Kristachea ani Tachê Povitr Sobhechea nemam pormonnem tankam lhan-vhodd korunk’ Logn Sonvskar zhoddtolim Logn Sonvskarachê somarombnnent aplem mon porgott’tat.10 Toxench bhurgeanchea Povitr Snana disa, muniari avoy-bapayk ani podon-modonik bhurgeank Kristi totvam pormannem lhan-vhodd korunk ani Krista Jezu sovem tankam akarun haddunk khas ulo marta.11 Avoy-bapayank adesh diun, Sant Paulu oxem mhonnta: “Avoy-bapayamnô, tumchea bhurgeank … xistin ani borê dekhin Somiachi vatt xikoun tankam lhan-vhodd korat” (Efez 6:4).
Aiz bhurgeank ami zaitem ditanv, punn sonvsari zannvayecher ani soron vetolea vostuncher odik bhôr ghaltanv; dotorni ani deivik totvam babtim kitlech pautti xellmollai disun
_________________
9 Cf. Sebastião do Rego, Vida do Venerável Padre José Vaz, 3rd Ed. Goa, (1962), pp. 10-12.
10 Cf. Lognachi Rit, ank 24.
11 Cf. Povitr Snanachi Rit, ank 39.
yeta. Povitr Pustokant melltoli deivik zannvay bhurgeanchea kallzant rigoum-ya. Aiz bhurgeam modem apsvarth vaddla, vanttop unnem zalam; doyall kornneô amchim bhurgim thonddpatt zannot, teô vevharant ghalunk mat tankam xikoum-ya. Aiz bhurgim kitleôch vostu, odik korun jevonn, ibadd kortat: hea vaitta vixim tankam mogan xiddkaum-ya. Aiz bhurgim dusreank, odik korun somazachê degek asloleank, kikont korpachê tallnent poddtat, dusreank eksarkeponnan lekhchem mon ani monisponnacho man tanchê bhitor rochun haddum-ya.
2.3 Juze Vaz, Tornnatteank Nomuno
Tornnattponnar, Juze Vaz adlea Goyche Sant Pauluche Kolejint aplem xikop kortalo. Hea vhodd xarant tea kallar borea modem zaitem vaittui dixtti poddtalem. Juze Vaza boraborche sobar tornnatte boreak chikttun ravhce svater vaittachi opurbai kortale; uzvaddant vatt cholche bodlek kallokachea ghuspagondollak sampoddlole. Osle poristhitint Juze Vaz borea gunnancho ek arso zalo; tornnatteank girastolea khottea vondavnniancho tannem kantallo dhorlo ani he toren tornnatteank nirmoll jivitacho nomuno zalo.12 Toxench ek tornnatto koso, tannem Devacho tallo aikun ghetlo ani sogllea udarponnan Devak 'hoy' mhonnun, Tachea vaurak urben khand marlo. Prodhan-Sevok Zalolea aplea tornne pirayechea bhacheak adesh diun, pirayen vaddta toso bhurgea bhaxen sado ani nirmoll zaunk tannem margdorxonn dilem.13
___________________
12 Cf. Costa, Life, pp. 13-14.
13 Cf. The letter dated 17. 08. 1708 in Rego, Vida, pp. 138-153.
Sasnnik jivitacho tthevo sodtolea tornnatteak Jezun sonvsari kospayantlo bhair sorunk vatt dakhoili (Mk 10:17-21). Sant Paulun Timotak tachea tornnattponnacho konnench faido gheuncho nhoy mhonn xiddkailo (1 Tim 4:12) ani tachê tornnê pirayecheô vondavnniô domaun dovrunk ulo marlo (2 Tim 2:22). Gel’lea vorsa, Gonvllik Chittint ami tornnatteancher amchem mon oddun vhel’lem ani tornnatteanchi tank ani zobabdari vollkun ghetloli. Tornnattim Povitr Sobhecho bhorvonso14 ani hakach lagun Devachem Utor jivitant samballun vaittacher zhuzunk omor ugddasachea Pap Saiban, Juanv Paul Dusrean, tornnatteank aplê Apostolik Chittintlean vinoilem.15
Aiz sompork-sadhnam vorvim udorgotik pavoita toslem zaitem borem polleunk amkam mell’lam, punn teach borabor zaitem vaittui vaddlam; tornnattim oslea vaittak odik promannan boli poddleant. ‘Peer pressure’–ak lagun zaitim khuxê bhair pozoddponnachim, vikhalliam vokhdanchim, soreachim ani her khotteponnanchim gulam’ zaleant. ‘Latest fashion’-achi nhesonn ani novim-novim tontrik yontram apnnaunchê pasot tannim avoy-bapaycher ek bharadik vojem ghalam, toxench, Kristi totvam add veta toslea kortubam vorvim, poixe korpachê tallnnek veng marlea.16 Ami tornnattim zalear, sonvsari vostum modem jiyetana, Sorginchea ttheveache otrek kallzant samballunk vaurum-ya; vaddlolim zalear, tornnatteank Kristi totvanchê vatter cholunk adar dium-ya.
______________________________
14 Cf. Declaration on Christian Education, Gravissimum Educationis, (1965), no. 2.
15 Cf. Apostolic Letter of Pope John Paul II, Dilecti Amici, (1985), no. 15.
16 Cf. SDS, no. 65.
2.4 Juze Vaz, Kosolltolea Ghorabeank Pekovnni Divpi
Juze Vazachea avoy-bapay modem bore sombond asle; eka-mekacho mog korun, eka-mekak manan lekhun, visvaxiponn samballun, ekamekak sukhant-dukhant sangat diun, tannim Logn-Sonvskarachem povitrponn rakhlem.17 Aplea avoy-bapaychea dekhivont kuttumbantlean, dusrea kuttumbam sovem apli yadniki seva diunk Juze Vazak sfurti mell’li. Bebdikayek lagun ghorabeachem nisontton zaunchem aslem thoim Juze Vazan borea jivitacho marog dakhoilo; vaitt jivit jiyetolea ghorabeank Kristi totvanchi zagrutai diunk zaito bhar tannem ghetlo. Kristi totvank patt vollun, bemoriadichê moujen dis sartoleanchem dar bogor-bogor boddoun, tankam Kristak zhoddun ghetlim. Logn zainastana bhurgeank zolmak haddleant tankam Logn Sonvskarant ektthailim. Sondhan-sonvskarant tanchea patkanchem bhogsonnem zhoddunk adar dilo. Durbollkayek lagun aplea bhurgeank avoy-bapayn gulamam kel’lim tankam soddoun haddlim ani oxem aplea jivita ani muniarponna vorvim ghayall zal’lea kuttumbank pekovnni dili.18
Ghov-bailam modem ekchar kitlo mhotvacho to Novo Korar dakholl korta (Mt 5:31-32; Efez 5:21). Ghorabeant ghov-bailê modem aslolo sombond Krista ani Povitr Sobhê modem aslolea niz sombondachi khunna mhonn Povitr Sobha xikoita. Kristi Logn ani Kristi Kuttumb Povitr Sobha bandun haddtat – hem sot Povitr Sobhechea vhoddilamni uzvaddail’lem amkam mellta.19 Amchea Gõyant jivitak unno man, ovisvaxiponn, bebdikay, kuttumbik hinvsa, duddvancho ibadd ani sonvsari bhul hea kallar vaddot asat.20 Kuttumbank bhettoil’lea vorsa, Gonvllik Chitti vorvim ami kuttumbik jivitacher niyall kel’lo ani kuttumbik jivit kurpebhorit korunk zaitem niall'lem ani apnnail'lem.21
___________________________
17 Cf. Costa, Life, p. 11.
18 Cf. Ibid, p. 23.
19 Cf. Familiaris Consortio, nos. 13. 15.
20 Cf. SDS, no. 59.
Kuttumbik jivit ghott zaunk ghov-bhailê modem visvaxiponn, mog, manan lekhop, teag korop khub gorjechem. Punn, aiz zaiteam ghorabeamni Kristi totvam unnim zaleant ani nisonttonnak pavoitolim sonvsari vaddoll-moddam bhitor sorleant. Kazaream modem sosnnikayechem ani bhogsonneachem mon unnem zaun, ghorabeanchi duspott zalea. Eka-mekak diuncho vêll komi zalolean, goir-somoz ani dubav vaddleat. Kuddichê vondavnnek lagun ovisvaxi-ponn vaddot gelam. Avoi-bapaiche koxtt ani teag nirfoll korun, ani tankam unnea manan lekhun,22 bhurgeamni tancher niraxiponnachem cheponn ghalam. Kuttumbacho konn-ek vangddi vaitt visancho gulam’ zalolean, ghora-beachi xanti ani boreponn vhanvun gelam. Kuttum-bant jem kitem ektthaita tem samballum-ya, jem kitem doxim korta tem poisaum-ya. Soron veta toslem nakarun, soronant toslea totvancher amchim kuttumbam bandum-ya.
3. JUZE VAZ: POVITR SOBHENT NIZ GOVAI
Juze Vaz Kristacho yadnik koso aplem apovnnem sopurnnayen jiyeunk vavurlo. Aple hat-paim zhoroun, tannem nisvarthiponnim mon’xanchi seva-chakri keli. Tea kallar, Padroado ani Propaganda hanchea odhikaream modem vegllochar
_________________________
21 Cf. Gonvllik Chitt, Porom’ Sonvskar ani amche Ghorabe, 2005-2006.
22 Cf. SDS, no. 59.
choltalo. Haka lagun Kristi dhormacher khub vaitt probhav zatalo. Oslê poristhitint, Gõychê Povitr Sobhechea vhoddilamni, Juze Vazak Vigar Var koso Kanara-k dhaddlo. Thoim pavtoch, Povitr Sobhechea sostolea vangddeanchea moga pasot, Juze Vazan Padroado ani Propaganda – hanchê modem son’dhan kelem.23 Sri Lankent piddapidd bhogtolea Katolkancho bhavarth mozbut korunk taka kallzant thaun khuxi asli. Dekhunuch sogllea addkhollincher zoit melloun, to tea desant pavlo. Apnnak favo zalolem bhavarthachem dennem dusreankui porgott korunk Juze Vazacho vhodd husko zalo ani hem sopon xarti pavounk, uktea pãyamni cholun, to ganv-ganvamni bhonvlo. Sogllê torechea addkhollincher tannem zoit vhelem. Povitr Sobhent aslolo sogllê torecho vegllochar sompoun ekchar rochun haddunk dor eka vangddeachem karya.24 Hea Povitr Sobhechea vaurant Juze Vaz dor eka Kristi bhavartheak ek vhodd dekh!
3.1 Juze Vaz, Katolk Bhavarthacho Rakonndar
Juze Vaz Katolk bhavarthacho vhodd rakonndar. Sri Lankent ani Mungllurant kaim lok, bhavarth soddun, dusrea dhormik svatancher vochunk laglole. Zaitim bhurgim Katolk bhavartha viret vaddlolim. Hea sanddlolea xellianchi seva korunk Juze Vazan aplem sogllem jivit zoroilem. Padri koso ukteponnim bhonvunk zainaslem dekhun, tannem coolie-cho bhes apnnailo ani Jaffna gelo. Ganvchea Katolk fuddaream vorvim lokak ratcho ektthaim korun, to tankam atmik seva ditalo. Veg-veglle bhes apnnaun, ganv-ganvamni bhonvun, tannem lokanchi seva keli. Juze Vazan bhavartha pasot bondkhonn pasun bhogli. Bondkhonnint astana to Sin’hali bhas xiklo25 ani,
_____________________________
23 Cf. Carta do Pe Jose Vaz ao Capitulo de Goa, Mangalore, 14-6-1681, Biblioteca de Ajuda de Lisboa (BAL), Ms 51-ix-2, liv V, c 4, pp. 556-559.
24 Cf. Post-Synodal Exhortation of Pope John Paul II, Ecclesia in Asia, (1999), no. 25.
25 Cf. Perera, Life, p. 80
bondkhonnintlo sutt’toch, aplo vavr novean korunk laglo. Sumar dha vorsam bhor tannem ekleanuch, akho Sri Lankecho zunvo bhonvun, tea lokachi seva keli ani sanddlolea xelliancho Katolk bhavarth ghott kelo. Magnnea vorvim, ochoriam korun ani bhov korun, dukall ailo tednam pavs magun gheun, tannem Kandychea Bud’dhi Razachem mon bodol’lem ani, tachich porvangi gheun, Gõyant thaun anik Oratorian padrink aplea sangata gheun, tea vattharantlo Katolk bhavarth tannem jivo kelo.
Povitr Sobha mhollear bhavartheancho zomo. Sant Paulu ghott ani okondd bhavarthacho ek vhoddantlo vhodd nomuno. Aplea ak’khea jivitant dusreancho bhavarth ghott korunk to vavurlo. Galasiekarank boroun, mon’xacho bhavarth kiteacher dhorlolo asa tem tannem sangun dilem (Gal 3:1-11) ani to koso rakhun dovorcho tea vixim Timotak xiddkailo (1 Tim 1:18-19). Bhavarthachi bunyad mhollear Devachem Utor.26 Bhavarthan jiyeunk, vaddunk ani thir ravunk Devachem Utor amkam ghottai.27 Hea Utrachea uzvaddan Povitr Sobhent bhavarth jiyeun ani rakhun, bhavarthachi divtti zollti samballunk dor eka Kristi pattlavdarachem apovnnem.28 Bhavartha udexim monis aplem akhem jivit Deva adhin korta tednanch to Taka purto zobab diunk xokta.29
Amchea jivitant addkholli vo odruxttam bhitor sortat tednam ami niraxi zatanv. Punn bhavarthant thir aslear, oslea niraxiponnancher amchean sompeponnim zoit mellounk zata. Sonvsari vondavnneô bhavarthacher zoit vhorunk pavonant. Bhavarthacho monis uzvaddacho foler. Addkhollink ani kallea kupank to bhiyena; ani aplo bhavarth utram ani chalim vorvim porgottunk pattim sorona. Bhavarthan ghottmutt aslolo monis
________________________________
26 Cf. Dogmatic Constitution on Divine Revelation, Dei Verbum (1965), no. 24.
27 Cf. CCC, no. 162.
28 Cf. Povitr Snanachi Rit, ank 64.
29 Cf. Dei Verbum, no. 5.
aplê jivitachê chalintlean sakxi dita. Oslo monis dhongeponn gheun jiyena, punn aplem ak’khem jivit Jezu porim ani Jezu pasot jiyeun, bhavarthacho rakhonndar zata.
3.2 Juze Vaz, Sonvskaram Udexim Devachi Kurpa Mon’xank Vanttunk Adar Divpi
Sonvskaram vorvim Devachê kurpechi zhôr vhanvta. Hi zhôr porjek ukti korisor Juze Vazak thar naslo. Dekhunuch, to lokak ektthaim kortalo ani provochona vorvim Katolk dhormachi ani Sonvskaranchi khôl vollôk tankam to ditalo. Tea uprantuch, tanchê modem konnui Povitr Snan ghenastana aslint zalear, tankam Kristi xikounn diun toyar korun, Povitr Snan ditalo. Borem Kum’sar korunk adar diun, Kum’sarachea Sonvskarantlean tankam Devachem bhogsonnem ditalo. Misachi bhett somarombun tankam Komunyanv vantt’talo.30 Toxench, Kalvini ganvamni Misachi bhett korunk taka soêg naslo zalear, aplem rup bodlun, Sonvskarlolo Unddo lipoun vhorun, gupit svatancher, vo Kristanvanchea ghoramni, Katolkank zomoun, Komunyanv ditalo. Tech porim, kazar zaunk nasloleank Logn Sonvskarantlean to ektthaitalo.
Monis povitrponnan vaddunk, Kristachi Kudd bandun yeunk ani Devak mhoima diunk Sonvskar zaun asat kherit upai. Tanchê udexim Kristi jivit jiyeunk kurpa mellta.31 Sonvskar amkam Povitr Sobhechea jivitant bhitor kaddtat, pekovnni ditat ani kherit muniarponnank pattoitat. Kristi jivitacho dor ek
_________________________________
30 Cf. Rego, Vida, pp. 32-34
31 Cf. The Constitution on the Sacred Liturgy, Sacrosanctum Concilium (1963), no. 59.
panvddo Sonvskaram udexim jivall ani orthabhorit zata.32 Sonvskaram modem Misa Bhettechê somarombnnek kherit zago asa, kiteak Misachi Bhett Kristi jivitachi zhôr ani tenkxi.33 Misa bhettent Dev Aplea Utrantlean amchim kallzam zagoita (Lk 24:32) ani amchim panvlam uzvaddaita (Str 119:105) ani Aplea Putachea Masa-Rogta vorvim amkam novem jivit dita (Ju 6:51). Hi unchamolachi bhett sodanch chalu urchi mhonn, Nimannea Jevnnar Aplea xisank adnya diun, Jezu mhonnta: “Hem mhojea ugddasak korat” (Lk 22:19; 1 Kor 11:24. 25).
Sonvskaram vorvim deivik jivit mon’xanchea kallzant pavta. Jezu Krist, Aplê zannvayen ani udarponnan, ami Kristanvamni Atmeachea jivitant bhagidaram zaunk sat Sonvskar ghoddun dovorta. Sonvskarantlem bhanddar ami onnbhovtoleanv zalear, purti toyari korun xitaben tantum vantto gheunk ani tancho foll amchea jivitant jiyeunk nirbel gorjechem. Misachi Bhett firgoz-jivitacho maz! Ti odik orthabhorit korunk dor eka vangddean aplea gunnanchem sogllea udarponnan somorponn korop ekdom’ molachem. Ani amchea yadnikamni Sonvskar odik korun Misachi Bhett, sogllea bhoktiponnan somarombun, aplo ani porjecho bhavarth novsorunk ani jivall korunk vavurchem.34 Adhunik kallar, patkachi vikottai vollkun gheunchem mon unnem zait gelam. Son’dhan-
_______________________________
32 Cf. CCC, nos. 1210-1211.
33 Cf. Sacrosanctum Concilium, no. 10; also cf. Instruction from the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments, Redemptionis Sacramentum (2004), no. 2.
34 Cf. Decree on the Ministry and Life of Priests, Presbyterorum Ordinis (1965), no. 5.
Sonvskarachem mol odik kholayen somzun gheun ani tantuntlean vhanvtolê kurpechê zhorintlem piyeun, amchem Kristi jivit jivall korum-ya.
3.3 Juze Vaz, Lhan Kristi Somudayam Vorvim Katolk Bhavarth Thiraupi
Juze Vazachea kallar, Mungllurant padrich nasle mhollear zata. Thoim tin tori vorsam to ekloch padri aslo. Toxench Sri Lankent bhitor sorlo tednam thaun dha vorsam porian to ekloch padri. Dubhavaviret, tea-tea ganvchea lokacho adar gheun, muniari iadnikponnacho povitr vavr tannem fuddem vhelo. Tachi vavurpachi pod’dot oxi asli: Katolk asle tea ganvamni to sumar pondra dis ravtalo ani ghoddta te porim lokank bhett korun tanchi khobor ghetalo. Ho sogott vavr ekleachean korunk ghoddchem nam mhonn to zanno aslo. Tea pasot to dor eka ganvant ek somuday ghoddtalo ani tanchech modlo ek Muppu vo fuddari vinchun kaddtalo. Tanche modlea kaim zannank Annavi vo katekistam koxim akartalo. Aitara disa padri tor pavonaslo, he fuddari ani katekistam somudayak ektthaim kortalim, magnnem choloitalim, Devachem Utor porgott’talim ani bhurgeank toxem zanntteank dotorn xikoitalim.35
Somuday mhollear soglleank vangdda gheun vavr korop. Jezun aplea bhouxik vaurachê survek xisancho ek somuday ghoddun haddlolo; Apnna bori aschê khatir tankam vinchun kaddlole (Mk 3:14). Bori Khobor porgottunk Apunn vecho aslo tea-tea nogrant ani tê-tê svater dogam-dogank Apnna fuddem dhaddlole (Lk 10:1). Moniskullacho ek somuday ghoddun haddunk Tacho vaur zalo (Ju 10:16). Bhagevont Paulun,
_________________________
35 Cf. Rego, Vida, pp. 32-34.
dusreank bhaga gheun, veg-vegllea ganvamni zaite Kristi Somuday ghoddun haddle. Somudaik mon toddun uddoita toslea vaitta add xiddkavnni dili ani Korintachê Sobhek ek somuday zal’lê porim jiyeunk nett dilo (1 Kor 1:10-13; 12:12-27). Ami Jezuche govai mhonn Povitr Sobhent dakhounk ek somuday koso sangatan vaur korop gorjechem.36 Lhan Kristi Somuday, tanchea gonvlleachea ekvottant, Povitr Sobhechea ekcharache khore govai ani khas dhormporgottnneche kendr zaun asat.37 Osle Somuday Kristi jivitacho, dublleam ani somazachê degek asloleanchi niga gheunchea toxench somazak novem rup diunchea vauracho khomir.38
Aichea kallar Povitr Sobhent padri adlê porim ekloch vavr korina. Aiz khub loukikancheô sonvstha asat, zanchê vorvim Povitr Sobhent sohobhageliponnan zaito boro vavr cholta. Gonvllik vavr odik sufollaien fuddem vechê khatir, aiz-kal amchea firgozamni ami Lhan Kristi Somuday ghoddun haddleat. Hi ‘atanchi’ pod’dot Juze Vazan tin xekdde adim apunnuch fuddakar gheun vevharant ghatloli! Team Lhan Kristi Somudayam udexim, ekê xellmollê ani morunk paulolê Povitr Sobhek tannem jivall keli! Amcheô firgozô vhodd axil’lean, khôl ekchar ani gonvllik husko dakhounk Lhan Kristi Somuday amkam ek boreantlo boro upai ani mon’xall muleancho porzoll fankounk dor eka Kristi bhavarteak ek iukt zago. Lhan Kristi Somudayanchem fuddariponn zaun asa nhoi dusreancher zulum’ choloupachem, punn portench zalear, dusreank jiv-sokti diupachem ani eka-mekachim dennim ani vorgunn mandun gheupachem fuddariponn.39 Amchea Lhan Kristi Somudayamni poilea Kristi bhavartheam porim kallzachê khuxalkayen Devachea Utracher niyall korun ani eka-mekache onnbhov vanttun, Xubhvortomanachea uzvaddan cholum-ya.
________________________________
36 Cf. SDS, no. 114.
37 Cf. Post-Synodal Apostolic Exhortation of Pope John Paul II, Christifideles Laici (1988), no. 26.
38 Cf. Encyclical Letter of Pope John Paul II, Redemptoris Missio (1990), no. 51.
3.4 Juze Vaz, Veg-Vegllea Dhormanchea Mon’xam Thaim Sonvad Vaddoupi
Juze Vazachea kallar Sri Lankent sobar dhorm asle. Dekhik Bud’dhi, Musolman, Hindu, Kalvini ani Katolk. Tanchê modem sonvad korunk tannem fuddakar ghetlo. Dexi chalink ani sonvskrutayank tannem man dilo ani tantleô boreô chali-riti Katolk dhormant bhitor kaddleô. Juze Vazan apli — mhonnje Gõychi — bhas ani chali-riti vhorun pordexi lokancher thapleô nant. Portench zalear to apunnuch zaum Tamil zaum Sinhali bhasô xiklo ani tanchê sonvskrutayentlean Katolk dhorm tankam porgottlo. Oxem korun, tacho vavr follvont zalo. Tanchea dexi songitacher sevadhormik gitam bosoilint ani tanchea dexi vazontrancho upeog korun tankam prarthon korunk xikoilem ani hea porim tanchi ek dexi Povitr Sobha utpon’ keli. Uktea monan to veg-vegllea dhormanchea fuddaream ani loka modem bhasabhas kortalo.40 Dor eka mon’xa sovem to opurbayen vagtalo. Kandy xarant mornnadik vosgachê piddek lagun hozaramni lok mortalo tednam, Juze Vazan dhormachi ontor korinastana, soglleanchi mogan ani opurbayen seva keli. Ani meloleank apleach hatamni fondd kaddun purle. 41
Hea sonvsarant ami sogott monis-kuttumbache vangddi! Hench ekcharachem sopon Jezun magnneantlean Bapak
_______________________________
39 Cf. SDS, nos. 81-83
40 Cf. Costa, Life, p. 66.
41 Carta do Pe Joseph Carvalho ao Prefeito do Oratório de Goa, Kandy, 22-5-1698, BAL Ms 51-Vi-25 pp. 237-238.
ubarlolem (Ju 17:21). Aplea misanvant ontor korinastanam soglleam sovem husko Tannem dakhoilo. Samariantli bail (Ju 4:1-42), Sirofeniskarnn ostori (Mk 7:24-30) toxench Romi xotpoti (Mt 8:5-13) — hea Judev nhoim aslolea bhoinnim-bhavam sovem huskean bhorlolo sonvad korun, Jezun tankam Aplea mogacho onnbhov dilo. Dusrea dhormamni dhormik toxinch mon’xallim muleam asat tim vollkunk, samballunk ani vaddounk dor Kristi bhavartheak karya asa,42 kiteak Devachea Atmeachem boreponn soglleank favo zaum yeta.43 Pap Saib Benedit XVI, veg-vegllea dhormachea loka modem ixttagotiche pul bandunk sogllea bhavartheank ulo korta.44 Amchê Dhormprantik Gonvllik Yevzonnent, dhormam-modem sonvad ek prathmiktai (priority) koxi tharaun, novo somaz bandpachea vavrant, hea karyak, ek kherit mhotvacho zago dil’lo asa.45
Dusrea mon’xank, tancho dhorm polleunchê adim tankam monis koxe polleun, monisponnacho man dium-ya. Eka-mekachea dhormachem khaxelponn vollkun, dusrea dhormank kikont korchi tallnni poisaum-ya. Oslea amchea bhavam-bhoinnink adar-sohokarachi goroz poddta tednam, sogllê toreche vegllochar utrun, kornneamni tanchê gorjek
________________________________
42 Cf. Declaration on the Relation of the Church to Non-Christian Religions, Nostra Aetate (1965), no. 2.
43 Cf. Redemptoris Missio, no. 28.
44 Cf. Address to Delegates of other Churches and Ecclesial Communities and of other Religious Traditions, 25 April 2005. He reiterated this same thought in the 10th Plenary Assembly of the Pontifical Council for Inter-Religious Dialogue held in June 2008.
45 Cf. Diocesan Pastoral Plan 2002, no. 5.6.
pavun, tanchê lagim jivitacho sonvad chalu dovrum-ya. Dhormvadachi serpent gheun, ekvottachea rukhachem noxtt korunk sodpi mon’xam vixim zagrutai samballum-ya ani dhormam modem som’zut odikui ghott korunk dhiradik panvlam marum-ya.
4. JUZE VAZ: SOMAJIK KARIAK SFURTI
Poilea Kristanvanchea jivitacho ek gunn mhollear eka-mekacho khoro usko. Tanchea somudayant konnank kainch unnem naslem, kiteak apnna lagim aslem tem soglleanchem mhonn tim dhortalim. (D.I. 4:32-35). Juze Vaz somajik uskean bhorlolo monis! Somajik vavrant misoll zaun, tannem koxttovtoleanchi ani sanddloleanchi seva keli. Mungllurant, aplem gonvllik kam’ korchê-korun, ganv-ganvamni vochun, loukikank somajik fuddariponnui tannem dilem; tea ganvamni dhaktteô xalla ugddun, vaddtea bhurgeank tannem vachunk-borounk xikoilem ani uprant, fuddaream modle xikxok toyar korun, teô xalla tanchê svadhin’ keleô. Sri Lankentui lokacho adar gheun, tannench bandlolea kopelank ani igorzank tenkun, kitleoxeôch xalla tannem ugoddleô! Fuddlê pillgek bori dekh ani xikop mellchim mhonn Juze Vazak kherit usko aslo. Durbollank ani konixttayek sampoddloleank, her lokachea adaran, to dispott’ttim tandull vantt’talo. Dor ek Kristanv monis Bautisma vorvim Jezuchea tripett vaurant vantto gheta. Oxem to, Jezu bhaxen, somazachê ani kheritponnim chodd goroz asloleanchê sevek aplo khand marta.46 Somajik prosn uprastat tednam, aplo provadik tallo ubarun, kalljidarponnan to aplea apovnneak sakxi dita. Juze Vaz amchea xrextt Gõykar putan somajik vaur koso korum yeta ti amkam vatt dakhoilea.
________________________________
46 Cf. Christifideles Laici, no. 14
4.1 Juze Vaz, Tore-Torechea Vaura Bhesantlean Vaurachem Mol Xikovpi
Juze Vazacho bapui xetkamot-korpi. Aplim xetam-bhattam vosoun, to aplea kuttumbachem udarposonn kortalo.47 Tor Juze Vaz sogllê torechea vaurak eksarkem mol diunk xiklo. Sri Lankent bhitor sortana, eka coolie-cho bhes tannem ghetlo.48 Kolombo astana, eka nanvostea voizachi pêtt khandar marun, xarant bhair-bhitor bhonvtalo.49 Toxench thoim Kalvini fuddareamni moddlolê Katolk Igorjechê baim-xim ek dhobi koso lokache kopdde dhutalo. Kharvea porim nhesun, nistem marpachea ponelant bosun vetalo. Kednam-kednaim poder vo nistekar koso, unddeache vo nisteache panttle ghetalo ani hê toren, lipun ravloleam Katolkank Sonvskar vantt’talo.50
Jezun thovoyacho vaur korun, Aplea bapayk adar dilo (Mk 6:2-3; Mt 13:55). Devacho Put zaunui, oslea vaurak khand marunk To pattim sorlo na. Oxem, vaurachem vorteponn ani povitrponn Tannem rakhun dovorlem. Sant Paulun, apunn ek xiklolo monis astanam-i, aplea hatamni vaur korun, aplem udarposonn kelem ani bekarponna voir xiddkavnni diun, lokak koslo-i tori vaur hatant gheunk ulo marlo (D. I. 18:3; 2 Tes 3:7-8. 11). Tore-torechea vaurak khand marun, dor ek monis aplem ani aplea kuttumbachem udarposonn korta ani hê toren somaz-somudayak apli seva dita.51 Oxem korun, monis Devachê yevzonnê pormannem, rochnnê-prithvecho vaur hea sonvsarant chalu dovorta.52 Zo monis vaurak veng marinam, taka jevnnacho hok’k nam (2 Tes 3:10; 1 Tes 4:11). Povitr Sobhechi xikovnn xetkamot vaurachem-i mol uktem korun, tantuntlean
_________________________________
47 Cf. Sebastiao do Rego, Cronologia da Congregação da Oratório de Goa, Liv V c 1, p. 2.
48 Cf. Costa, Life, p. 34.
49 Cf. S.G. Perera, The Oratorian Mission of Ceylon, Colombo (1936), p. 92.
50 Ibid., pp. 68-71.
51 Cf. CCC, no. 2428.
52 Cf. Pastoral Constitution on the Church in the Modern World, Gaudium et Spes (1965), no. 34.
mon’xachem udarposonn korunk margdorxonn dita.53 Koslo vaur kortanv tem gorjechem nhoi, punn to koxê toren ami kortanv tem odik mhotvachem.
Atanchea kallar amcho Gõycho zaito lok, bhov-korun kaim amchim tornnattim, om’kê torecho vaur sokoilea dorjeacho mhonn dhortat. Udaronnak, aplea khaxea xetam-bhattamni poryan kam’ korunk loztat. Haka lagun kitlim amchim xetam-bhattam padd zaleant! Kitlinch zonnam, bekar bhonvun, aplo moladik vell ibaddtat, punn korpacho asa to vaur korunk sodinant. Juze Vazachem jivit amam somestank vaurachem vorteponn xikoyta. Ami kortanv to vaur umedin ani sevechea monan korunk tem amkam zagoyta. Koslea-i vaurak lojenastana khand marunk ani hea vaurantlean Devak mhoima diunk vaurum-ya. Vaura vixim ontor korchi soddun, promannikponnan ani nisvarthponnan kel’lea sogllea vaurak Deva mukhar eksarkem mol asa mhonn kallza-monant rigoum-ya.
4.2 Juze Vaz, Piddek Ani Dukhi-Khontink Sampoddloleank Buzvonn-Ghottai Divpi
Mungllurant ganv-ganvamni lokachi seva kortana, sanjecho to piddent koxttovtoleanchea ghoramni vochun, tanche ghai dhutalo, vokhot laun te bandtalo ani tankam buzvonn ani ghottai ditalo.54 Adlea Gõyam, Khuris Milagr dongrar, konn nasloleancho poramos korchê khatir tannem ek ghor bandlem ani, aplea sangati padrim borabor, tanchi lhanvik seva keli. Sri
_________________________________
53 Cf. Encyclical Letter of Pope John Paul II, Laborem Exercens (1981), no. 21
54 Cf. Rego, Vida, pp. 33-34
Lankent vosgachi pidda poddli tednam, tannem sostoleam mon’xam sovem xim’-mer naslolo usko dakhoilo. Tea kallar, konnak vosug ailem zalear, rogtache sombond pollenastana, sogllo lok piddevontank ranant soddtalo. Juze Vaz ranantlean tankam sodunk vetalo ani maiemogan tanchi niga gheun, tankam portun monisponnacho man ditalo. Pez randun ani mathear pejecho buddkulo gheun, ranamni ani ghoramni vochun, piddestank tannem pez vaddli. Soglle voiz ani khas raza porian pollun gel’le, punn Juze Vazan, fattim ravun, ek voros odikuch, ek bapuy, voiz, guru, randpi ani pedo koso dukhi-khontik sampoddloleanchi seva keli ani hê marekar poristhitint tankam buzvonn-ghottai diun, tancho bhorvonso to zalo.55
Jezun kurddeank dolle, bhereank kan, moneank jib ani tontteank paim dile; tech porim arkarank nitt-ube dovorle ani koddkarank nitoll kele (Mk 1:29-34; Mt. 9:1-8; Lk 5:12-16). Piddek vo koslea-i akantak vo bhukek sampoddloleank adar-alaxiro diunk, Jezuchea misanvacho ek mukhi bhag zalo. Khontichem vozon gheun bhonvtoleank aplem ‘hollu ojem’ ani ‘sompem zum’ gheunk Jezun ulo marlo (Mt 11:28-30). Koxtt-pidda Devachim kortutvam porgott korunk ek podvedar hatyar mhonn Tannem spoxtt dakhoun dilem (Ju 9:3). Kuddichea sandheanchem udharonn diun, Sant Paulunui bhav-bhoinninchea dukhant vantto gheunk Korintachê Sobhek ulo marlo (1 Kor 12:26) ani eka-mekacho bhar kaddunk Galasiekarank adesh dilo (Gal 6:2). Povitr Sobhechea itihasant kitlim ospittalam, zanntteanchim ani onath bhurgeanchim ghoram, ani tech porim Visentin sonvstha, Caritas, ani dusreô osleô priti-sevecheô ani Dharmikancheô sonvstha amkam ek somajik uskeachem uktem pustok. Oslo vaur vhoddê umedin chalu dovrunk amchi Povitr Sobha amkam uskaita.56 Povitr
__________________________________
55 Cf. Costa, Life, p. 66.
56 Cf. SDS, no. 181.
Sobhechea vangddeanchem karia mhollear somazant koxttovtoleanche dukh-vollvolle aple korunk ani oxem, khontik sampoddloleank buzvonn diunk.57
Ekê vatten, Povitr Sobhen piddek ani dukhi-khontik sampoddloleam sovem khub usko dakhoilolo dista. Punn dusrê vatten, kitleôch put-dhuvô vo ghorchim aplea avoy-bapaychi vo zanntteanchi vo piddevontanchi beporva kortat. Osleanchea kallzache dukhiche ulhas aikunk churchure distat. Aplea zanntteank sanddun, zaitim zonnam vhoddlea bongleamni-flettamni ravtat, sobit mottoramni bhonvtat, borim-borim jevnnam kortat. Kaim amchim bhav-bhoinnim HIV-AIDS piddek boli poddleant, thoddim bondkhonn bhogtat, her zonnam koxttam-dogdank sampddun, ospittalant vo ghoramni vollvolltat. Koxttam-dogdank sampoddloleam sovem doyall zaum-ya; tancho bhar hollu korunk panvlam marum-ya; tankam buzvonnecho sangat diun, tanchea jivitant bhorvonxeachi khombri futtum-xi korum-ya.
4.3 Juze Vaz, Niti-Xanticho Sondexkar
Ami hê Chittint adim sanglam toxem, Mungllurant Padroado ani Propaganda modem choltolo tontto Juze Vazan huxarkayen suttavo kelo ani oxem zhuztoleam modem xantichem vatavoronn ghoddun haddlem. Tech porim, thoimsor tannem tore-torechea gulamponnant aslolea bhurgeank ani ostoreank toxench dadleank suttka mellum-xi keli.58 Sri Lankent aplem
________________________________
57 Cf. Gaudium et Spes, no. 1.
58 Cf. Costa, Life, p. 23.
muniarponn choloitanam, ek Bud’dhi odhikari taka khub tras ditalo. Hea mon’xak vosgachi pidda lagli tednam, sogllim ghorchim taka soddun gelim. Hi khobor kollona fuddem, Juze Vazan fikir gheun, tacho poramos kelo. Juze Vazachê doyall kornnek lagun to boro zatoch, tannem bhogsonnem magun, Katolk dhorm apnnailo.59 Sri Lankent, Tamil ani Sinhali hea don bhasam sombondim aslolea zatinchea loka modem kosleô maramari ani zhuzam chol’leant tem ami zannanv. Juze Vazachea kallarui heô donui bhaxê-zati asleô, punn tankam ektthaim korun, tannem ek niti-xantichi Sobha ghoddun haddli. Koslich ontor korinastana, donui zomeanchea lokanchi mogan tannem seva keli.
“Xanti kortat tim subhagi: Dev tankam aplim bhurgim mhonntolo. Nitik tanetat ani bhuketat tim subhagi … Sorginchem raj tanchem” (Mt 5:6. 9-10). Devachi bhokti kortoleank pelea thaim xanti-son’dhanachea som’bondan jiyevop ani neaynit rakhop kitlem mhotvachem tem Povitr Pustok dakholl korta (Mt 5:23-24; Iz 1:15-17). Devan aplea Puta vorvim amchi ek porza keli. Sorga ani sonvsara modem kednanch tuttom naslolo korar Khursachea polongar Tannem sthaplo. Doxim zaloleank ektthaim kortoli xanti mhollear Toch Dev (Efez. 2:14). Adlea Korarant Shalom - hem Hebrev utor sobar pautt vaporlolem amkam mellta. Hem utor khub orthabhorit; tem sorv vattamni mon’xachem boreponn khunnaita. Xanti-son’dhan korop mhollear nhoich bore som’bond samballop punn monis-boreponna khatir kallzachê urben vaur korop. Aplea xisank pattoile tednam, tancho poilo sondex oslêch xanticho zauncho mhonn Jezun tankam adnya dili (Lk 10:5). Xanti-son’dhan nitichem ani sopurnn mogachem foll. Zhoim nit ani mog asa thoim xanticho mollo fulot veta.60 Monis-dorjea
__________________________________
59 Ibid., p. 67
60 Cf. Compendium of the Social Doctrine of the Church, (2004), no. 494.
add kel’lem vaitt Rochnnar Devacher ek oprad.61 Zhoim monis-hok’kank man asta, thoim xanti vosta.62 Khori xanti niz bhogsonneantlean ani nitichea vatavoronna udexim yeta.
Nit-xanti kortanv tednam ami Devachim bhurgim mhonn govaiki ditanv ani Kristi totvam uklun dhortanv. Vegllochar-onit adartanv tednam ami devcharachem raj ximpddaitanv. Amchea kuttumbamni aiz kitleô mhonn futti! Xezaryam modem bhattank vo mon’zatink lagun kitli uchambollai-maramari! Zati-katik ani arthik poristhitik lagun amchê modem kitlo bhed ani vegllochar! Vauraddeak aplo muxaro favo. Amchea ghoramni ani her svatancher vaur kortoleank monisponnan lekhun, tankam favo ti mozuri ditanv tednam ami nitiche dut zatanv. 63 Amkam dil’lo vaur promannikponnan kortanv ani toxem korunk dusreankui xikoitanv tednam, ami nitik sakxi ditanv. Jezuchi xikovnn ani Juze Vazachem jivit amkam ekvottachim ani niti-xantichim son-dexkaram zaunk apoitat. Dusman’kayechim durgam moddun, niti-xantiche pul bandtolim mon’xam koxim jiyeunk nettan panvlam marum-ya.
4.4 Juze Vaz, Kalljidarponnan Somajik Avhanank Fuddo Korpi
Sri Lankechea Kalvini sorkaran Katolkank piddapidd diunk koddok kaide kaddlole. Sorkari fuddaream mukhar vochun, Katolkamni aplo dhorm ukteponnim nakarunk zai aslo, nam tor
_________________________________
61 Cf. Christifideles Laici, no. 37.
62 Cf. Encyclical Letter of Pope John Paul II, Redemptor Hominis (1979), no. 17.
63 Cf. Encyclical Letter of Pope Leo XIII, Rerum Novarum (1891), no. 20.
tankam kazar zauncheô ani her dusreô sovloti mellonasleô. Toxench Katolkamni Kalvini mon’diramni vochun, tanchea dhormik ritimnim vantto gheunk poddtalem. Katolk iskolam-i bond kelolim ani soglleam Katolk bhurgeank Protestant iskolamni dhaddunk ek khôr kaido vevharant ghal’lo.64 1707 vorsa, Katolk fuddareank ek prosidh-potr dhaddun, hea vaittacher kalljidarponnan khôr nixedh marunk Juze Vazan lokak zagrut kele. Kolombo vattharantlea 300 Katolk kharveamni apnnank zai to dhorm pallunk ontoskornnachi svotontrai asa mhonn aplo hok’k porgottun, Kalvini sorkarak ek ukti chitt boroili.65 Tanchi sfurti gheun, dusrea ganvamni Katolk lok aslo tannim-i bi osloch nixedh marpachi chollvôll suru keli. Haka lagun, Kalvini sorkaracher kampero suttlo ani ho kaido chalik laupachem panvl tannim pattim ghetlem.66 Zo satyagraha don’xim vorsam uprant Mahatma Gandhi-n Inglez Sorkara add choloitolo aslo, tosloch satyagraha Juze Vazan Kalvini sorkara add kelo ani Katolkanche hok’k rakhun dovorle. Juze Vazachem sogllem jivituch ek avhanacho som’dir: vhoddilancheô addkholli, Sri Lankecheô avgodd bhasô xikcho ani tancheô chali-riti apnnauncho vaur, bondkhonnint ravop, ranamni ratcheô rati sarop, adi.
Adlea Korarant amkam provadeanchi xikovnn mellta. Razam ani porjê mukhar Deva nanvan tore-torechea avhanank tannim fuddo kelo ani vaitta add dhiran nixedh marlo (Am 7:10-13). Dublleanchem rudon kanar gheun, tankam kalljidarponnan purto zobab diunk vavurtat tim monis-dorzo uklun dovortat ani somazacho khoro vikas kortat.67 Jezu ek niz ani khoro provadi. Aplo provadik tallo ubarun, Tannem zaitem vaitt poisailem:
______________________________
64 Cf. Carta do Pe José Vaz ao Prefeito do Oratório de Goa, Jaffna, 14-12-1688, BAL Ms. 51-VIII-40
65 Cf. Relação do Prefeito do Oratório de Goa, Pe. Manuel Miranda, 1707, Goa State Archives, LM 73, pp. 116ff.
66 Cf. Perera, Life, pp. 188-191.
67 Cf. Encyclical Letter of Pope Paul VI, Populorum Progressio (1967), no. 86.
Devmondirant boil, xelliô ani parve vikhtale tankam doryanchi soyti korun dhanvddaile (Ju 2:13-17); Farizevanchea dhongeponnacher khor utramni nixedh marlo (Mt 23:1ff); Judevam lagim vad-vivad korun, bhirantivinnem sot porgottlem (Ju 8:48-59). Adhunik kallar amchea Gõychea put-dhuvank torekvar avhanank fuddo korcho poddta. Amchi thirai naxil’li rajki poristhiti, tornnatteam modem bekarponn, som’pork-sadhnancho monis-jinnecher nisonttonnak pavoitolo probhav ani poryavoronnacho sot’teanas — oslim sobar somajik avhanam aiz amchê mukhar ubim asat.68
Hoi, zaite torechim avhanam amche mukhar asunui, tankam fuddo korunk bhov thoddim utt’tat. Sorkar vankdde kaide kaddta tednam vo poryavoronnacher bolatkar zata tednam, veta thoim broxttachar, gungi-vokdam, bhurgeanchê moryadi add vaitt ani pozddim cholchitram vaddot vetat tednam, amcho tallo nibran ubarchê bodlek, ami amche dolle ani kan damptanv. Nitoll udok amchê Gõychê porjek favo zaunk, tem bursaitolea karkhanneancher ani minancher zhuzunk amchem karya zaunchem; vechnnukam somoyar duddu-soro vanttun, motam ani ontoskornnam viktim ghetat ani viktat tankam niz sotacho marog dakhouncho. Somajik prosnamni aplo provadik tallo ubarun, yadnikamni porjek zagounk ani tankam sotachi vatt dakhounk aplem karya mhonn mandun gheunchem.69 Tor ek khorê udorgoticho ani sotacho somaz bandun haddchea avhanak kalljidarponnan fuddo korum-ya.
__________________________________
68 Cf. SDS, nos. 15-31.
69 Ibid., no. 111.
5. JUZE VAZ ANI ANKVAR MARIA
Jezuchi Avoi, kherit bhaxen Khursa mullim, aplea Putacher visvas dovortoleam ani Tacho pattlav korunk sodtoleanchi avoi zali.70 Hêch amchê Sorginchê Avoicho Juze Vazan kherit mog kelo ani tikach aplea jivitachem somorponn kelem. Tichea jivitantlim unchlim Kristi totvam tannem aplea jivitant apnnailim. Ani jê porim Maria, Jezuchi nomunik Xisinn ani Borê Khobrechê porgottnechem zhogzhogtolem noketr zali,71 tichêch dekhin, to soglleank Jezucho ek porzollit sakxi zalo.
5.1 Juze Vaz, Mariecho Chakor
Bhurgeaponnaruch thaun, Juze Vazak Saibinnicho kherit mog. Padri zalea uprant, Agostachê 5ver, 1677 vorsa, Juze Vazan Sankvallchê adlê Igorjent, Bolaikechê Saibinnichea modlea altara mukhar dimbi ghalun, apli nanvosti Gulam’ponnachi Chitt boroili ani jivit-bhor khuxemonan ticho chakor zaunk, aplea jivitachem somorponn kelem. Tê chittir soi kortana, aplea kallzachea rogtan soi kortolom aslom mhonn boroun, tannem Saibinni sovem aplea mogachi kholai dakhoili.72
Dor ek Kristacho niz pattlavdar mhollear Tachoch ek chakor (2 Kor 11:23; Rom 1:1). Devachem raj vistarunk vavurtana, gorvan vo podven nhoi, bogor lhan’vik chakor koxe vavrunk
________________________________
70 Cf. Encyclical Letter of Benedict XVI, Spe Salvi (2007), nos. 76-77.
71 Cf. Ecclesia in Asia, no. 51.
72 Cf. Costa, Life, p. 16.
Jezuchem Apleam xisank avhan (Lk 17:10). Marien aplea akhea jivitant Devachem dhoniponn vollkun gheun, apunn Tachi chakorn mhonn lhan’vikayen mandun ghetlem (Lk 1:38.48). Hê toren tinnem aplea bhavarthachê yatrent sodanch Devak khalti ravun, sogllem aplem jivit Devakuch somorpilem.73 Maria Povitr Sobhecho nomuno. Mariechi dekh gheun, Povitr Sobhen aplea misanvant Devachea Utrak khalti ravunk ani Tacheach uzvaddan soglleô ghoddneô polleunk mhotvachem.74
Povitr Sobhent Devan amkam soglleank ek apovnnem dil’lem asa. Hea apovnneak sobta toslem amchem jivit zaunk goroz. Koslo-i amcho vavr zaum, to sodanch Mariê ani Juze Vaza bhaxen lhan’vikayechea ani zobabdarechea monan korum-ya. Dusreachea borea vavrachem vorteponn vollkun, tokhnnai korpi sonvskrutai apnnaun, to nettan korunk ut’tejon dium-ya.
5.2 Juze Vaz, Mariechê Dekhin Aplem Jivit Devachê Khuxek Vomp’pi
Ek khatrecho sevok apli khuxi nhoi, bogor aplea dhoniachi khuxi pallta. Hem kortanam, tannem torekvar addkhollink fuddo korunk zai. Mariek aplo nomuno koso dovrun, Jezuchêch khuxê pormannem, Tachi Bori Khobor porgottunk vetana, Juze Vazan Devachi khuxi vollkun ghetli. Sri Lankent vochunk taka vhôdd khuxi asli. Aplem mon vhoddilank kolloilem tednam, tannim taka Sri Lanka nhoi, punn Kanara vochunk maglem. Vhoddilam vorvim Dev Apli khuxi ukti korta mhonn mandun gheun, to Kanara gelo.75 Kandy rajeant Devacho vaur fuddem vhorunk toyari kortana, to Purtugez sorkaracho bedhi mhonn gharannem ghalun, Juze Vazak bondkhonnint ghalo. Hantum tannem Devachi khuxi mandun ghetli. Thoim taka Sin’hali bhas
____________________________________
73 Cf. Encylical Letter of Pope John Paul II, Redemptoris Mater (1987), No. 25.
74 Cf. Apostolic Exhortation for the Right Ordering and Development of Devotion to the Blessed Virgin Mary of Pope Paul VI, Marialis Cultus (1974), nos. 17-18.
75 Cf. Costa, Life, p. 18.
xikunk ani pausachi milagr kortolem Devachem hatyar zaunk son’dhi mell’li. Hê toren, odik follvontponnim Jezuk porgottunk taka sompeponn mell’lem.76
Mariechea jivitachem dor ek panvl Devachê khuxek ani yevzonnek bhorten govai dita (Lk 1:38).77 Devachê khuxek visvaxi ravtana, zaitea avhanank ti aplea khôl bhavarthan fuddo korta (Lk 2:41-52; Mt 2:13-15). Tichê khaltikayechem jivit dor Kristi bhavartheak Bapachi khuxi mandun gheunk ani oxem povitrtayen vaddunk ek vatt.78 Jezu hea sonvsarant Bapachi yevzonn xarti pavounk vavurtana, Marien Taka sodanch aplo lagxil’lo mogacho sangat dilo. Sukhachea ghodditamni ticho dhiradik sangat ani visvas Jezun onnbhovle zalear (Ju 2:1-11), dukhant tichi ghottai ani buzvonn ditolem asnnem Tannem bhoglem (Ju 19:25-27).
Amchem ginean Devachim vortim chintnam ani kortutvam attapunk ani niyallunk sodanch komi poddta. Jivitachê dor ghoddiek, odik korun koxttam-addkhollim vellar amchem mon ghuspota ani bhavarth halta tednam, Devachi khuxi vollkun gheunk Juze Vaz amkam sfurti!
5.3 Juze Vaz, Mariechi Bhokti Vistarpi
Juze Vaz, Tamil ani Sin’hali bhasamni provochon kortalo tednam, soglloch umalleamni bhoron, Jezuchea koxttancher ani Saibinnichea dukhincher, dukham golloun, porot-porot lokak
___________________________________
76 Cf. Perera, Life, pp. 78, 80, 85.
77 Cf. Deus Caritas Est, no. 66.
78 Cf. Marialis Cultus, no. 21.
niyall korunk adar ditalo.79 Tersachem kont sogllea vellar ani sogllê svater tacho sangati. Mariecho mogacho asro ani sangat soglleank, odik korun Sri Lankechea bhoinni-bhavank, favo korunk Juze Vazan Mariechi bhokti vistarli. Tea desant Saibinnichea manak igorzô, kopelam ani magnneachim ghoram bandlim. Hea povitr svatamni Katolk bhavarthi ektthaim yeun ters, ladin ani magnnim kortalim ani teach borabor Saibinnichea manak porbô somarombtalim. 80
Moniskullacho vikas Devachê kurpê ani sombonda viret follvont zaina (Ju 15:4). Saibinn Maim hi sorginchi kurpa amkam zhoddun gheunk ani hea sonvsarantlea poinnant amkam rakhunk, amchê khatir thambonastam magta.81 Povitr Sobha, Jezun aplich kudd koxi sthapli. Maria, Jezuchi avoi zal’lean, ti Povitr Sobhê thaim khas sombond ghoddta.82 Apostlam borabor magnnem korun (D.I. 1:14), Saibinn Main poilê Povitr Sobhek aplo sangat dilo zalear, atam, sorginchea voibhovant thaun, tichê khatir thambonastana vinovnnechem magnnem Bapak ubarun tika aplo alaxiro nirontorim diit asa.83
Ters ek sadem punn khas ani vhôdd mhotvachem magnnem, zachê udexim amkam povitrtayechim follam favo zatat.84 Amchea ghorabeamni hem tersachem magnnem odik bhoktiponnan ani visvaxiponnan korum-ya ani ghorabeant Mariechem khas asnnem onnbhovum-ya. Saibinnichê povitr murtechi bhett amkam ghorabeant ani vaddeant ekvott thiraunk
___________________________________
79 Cf. Relação do Prefeito do Oratório de Goa sobre a Missão de Ceilão de 1706, Arquivo Nacional da Torre do Tombo (ANTT), Livraria 946, pp. 49-75.
80 Cf. Carta do Pe José Vaz ao Mons Tournon, Kandy, 29-7-1706, Biblioteca Casanatense in Rome (BCR), Ms 1644, p. 330
81 Cf. Encyclical Letter of Benedict XVI, Caritas in Veritate (2009), no.79.
82 Cf. Redemptoris Mater, no. 5.
83 Cf. Marialis Cultus, no. 18.
84 Cf. Apostolic Letter of Pope John Paul II, Rosarium Virginis Mariae (2002), no.1.
ek sondi zaum-di. Somoyar ani somoya bhair soglleanchi, punn odik korun piddestanchi, osoktanchi ani dukhi-khontik sampoddloleanchi mogan seva-chakri korun, Mariechea gunnancho pormôll ximp-ddaum-ya. Juze Vazachem jivit amchea dolleam mukhar dovrun, Saibinnichi bhokti kallzant vaddoum-ya ani Povitr Sobhent posraum-ya.
6. SOMAROP
Juze Vazachi dekh gheum-ya, Kristi totvank sakxi dium-ya — ho vixoi dolleam mukhar dovrun, amchea Gõychea Puta ani Dhormprantachea Askareachem jivit ani tacho misionari vavr kaim bhagamni ami niyall’la. Oslea mahan Putak amchê Gõychê bhuiyer zolmak haddlo dekhun, ani Jezuchea mogan ani Povitr Atmeachê sfurten bhorlolea tachea jivitachea dennea khatir Triek Devak amchem dhin’vasnnechem git ubarum-ya.
‘Eka provadiak aplea ganv-ghora man mellonam,’ hea dhoronnak boli poddonastana, Juze Vazak amchea kallzant ek manacho ani pritimogacho khas zago diunk panvlam marum-ya. Hem korunk tachea jivitachi ani vavrachi kholayen vollok gheunk bhovuch mhotvachem. Jitlem tachem jivit ami vachtanv ani niyalltanv, titloch tachê sovem amcho sombond ghôtt zatolo, tachi bhokti amchea kallzant vaddtoli ani tannem aplea jivitacho maz kelolea Jezucho amkam-i odik kholayen onnbhov melltolo. Borê Khobrechem khaxelponn mhollear, ti amchech bhitor lipoun dovrun raupachem nhoi, bogor ti rokddich dusreank vanttun, dusreanchem-i jivit sontosbhorit ani girest korpachem. Osli dekh amkam dilolea amchea Gõychea Putak obhinondan korun, tachea porzollit jivitacho uzvadd ekamekak diunk hea utsovamni guntlolea Gonvllik Vorsa ami ek kherit zobabdari gheum-ya. ‘Sogllea sonvsarak vochat ani mhoji bori khobor porgottat’- hi Somiachi adnya aplea kallzant konchoun ani ‘Xubhvortoman hanv porgott korina zalear mhojem kotta’ (1 Kor 9:16) — ho Sant Paulucho ulhas aplo korun, Bhoktivont Juze Vaz ek purto misionar zaunk thar ghenastana vavurlo. Ami sogllim, Kristachim pattlavdaram, odik korun yadnik ani mottvaxi bhav-bhoinni, hea Bhoktachea margdorxonnan amchi misionari zobabdari visvaxiponnim xarti pavoun, taka khoro man diunk vavrum-ya.
'Sogllea sonvsarak vochat ani mhoji bori khobor porgottat'- hi Somiachi adnya aplea kallzant konchoun ani "Xubhvortoman hanv porgott korina zalear mhojem kotta' (1 Kor 9:16) --- ho Sant Paulucho ulhas aplo korun, Bhoktivont Juze Vaz ek purto misionar zaunk thar ghenastana vavurlo. Ami sogllim, Kristachim pattlavdaram, odik korun yadnik ani mottvaxi bhav-bhoinni, hea Bhoktachea margdorxonnan amchi misionari zobabdari visvaxiponnim xarti pavoun, taka khoro man diunk vavrum-ya.
2002 vorsa zal’lê Gõychê Dhormprantik Porixoden dor eka Kristi bhavartheak novea somazacho khomir zaunk avhan dil’lem. Tin xekdde adim, hea avhanak Bhoktivont Juze Vazan Dev-kurpen ani kalljidarponnan fuddo kelo. Aiz tachi dekh gheun, hea avhanak orthabhorit ani folladik zobab ditoleanv zalear ami amchem khasgi, kuttumbik, somajik toxench firgojik jivit novsorpachi goroz. Hem korunk tannem sakxi dil’lim Kristi totvam gheun, jivitant novi dixa apnnaum-ya.
Utsovamnim bhorlolea hea vorsa khatir Bapak argham ditana, amchem khaltem magnnem zaum-di: Bapa Mogalla, Tujea khaltea sevokak ani Gõychea putak, Juze Vazak, Bhagevont mhonn odhikrutponnim porgott zaunk Tujeach udarponnan favo kôr. Ani, tachi dekh gheun, jivitachê dor ekê poristhitint Kristi totvank sakxi diunk amkam hurben bhôr.
Tor amchea Mha-dhormprantachea Askarean amchim panvlam rakhchim ani Jezuchim hurbebhorit sakxidaram zaunk amkam aitim korchim. Ani amcho Triêk Dev – Bap, Put ani Povitr Atmo — tumcher axirvad ghalum ani soglleank amkam ek kurpevont Novem Gonvllik Voros diunchem mhonn magtam!
Arsebispachem Ghor, Ponnjê, Gõy, Povitr Atmeachea Yenneachea Dobhajik Porob, Mayachi 23vi, 2010.
( + Filipe Neri Ferrão)
Gõy-Damanvcho Arsebisp
